Dlaczego tworzymy sztukę? Sztuka, ewolucja i emocje w życiu człowieka

Joanna — Wed, 05 Mar 2025 15:42:56 +0000

Sztuka towarzyszy ludzkości od zarania dziejów, a jej wpływ na ludzkość jest zarówno tajemniczy, jak i fascynujący. Od malowideł jaskiniowych po współczesne galerie sztuki, była ona obecna na przestrzeni wieków, inspirując, ucząc i wywołując emocje. Ale dlaczego ludzie tworzą sztukę? Jakie mechanizmy ewolucyjne stoją za tą unikalną cechą?

W tym artykule zbadamy, w jaki sposób sztuka wpłynęła na rozwój człowieka jako gatunku. Przyjrzymy się również sztukom wizualnym, takim jak malarstwo, rzeźba i fotografia,które bezpośrednio angażują nasz zmysł wzroku.

Artyści badali percepcję wzrokową na długo przed tym, jak naukowcy (z różnych dziedzin, w tym psychologii) zaczęli się w nią zagłębiać i zadawać pytanie: co łączy nasz mózg - poprzez zmysł wzroku - ze sztuką?

Sztuka w ewolucji człowieka

Sztuka jako dowód na ewolucję naszego mózgu

Od malowideł jaskiniowych po nowoczesne galerie, sztuka odzwierciedla ewolucję ludzkiego mózgu. Malowidła jaskiniowe były nie tylko ekspresją kreatywności, ale także dowodem na rozwój myślenia symbolicznego.

Zgodnie z teorią Darwina, każde zachowanie, które przetrwało, musiało przynieść korzyści zapewniające przetrwanie gatunku.
Jakie zatem korzyści sztuka oferowała naszym przodkom?
Sztuka zawsze wydawała się sprzeczna z ewolucyjnym pragmatyzmem - ani nie chroni, ani nie karmi, ani nie ogrzewa. A jednak pierwsi ludzie poświęcali jej czas i zasoby.

Naukowcy proponują dwie główne teorie:sztuka jako adaptacja zwiększająca zdolność do radzenia sobie z wyzwaniami, przed którymi stają współcześni (funkcja, którą pełni do dziś), lub po prostu jako forma zabawy. Alternatywnie, sztuka mogła być sposóbem na zwiększenie atrakcyjności w procesie wyboru partnera.

Obie teorie podkreślają, że sztuka mogła odegrać kluczową rolę w pomaganiu ludziom w przystosowaniu się do zmieniającego się świata. Przyjrzyjmy się zatem obu teoriom.

Sztuka jako zabawa.
W jaki sposób eksploracja i kreatywność pomogły naszym przodkom przetrwać?

Wszyscy znamy wspaniałe sceny z filmów przyrodniczych przedstawiających hipnotyzujący, niemal magiczny widok stad delfinów sunących przez otwarte morza, od czasu do czasu wyskakujących kilka metrów nad powierzchnię wody. Badania nad ich zachowaniem są w toku, ale na razie potwierdzają, że robią to ....dla zabawy. Podobnie manty i wieloryby wykazują porównywalne zachowania.

Młode lwy, znudzone wylegiwaniem się na sawannie, angażują się w "zabawy" z rówieśnikami i dorosłymi członkami stada. Doskonalą umiejętności, których będą potrzebować do ustalenia swoich przyszłych ról i pozycji w stadzie. Młode lisy wychodzą ze swoich nor, aby odkrywać nowe części lasu. Szympansy i wrony wytwarzają narzędzia - patyki do wydobywania pożywienia z ukrytych szczelin.

Takie zachowania zwiększają szanse na przetrwanie w trudnych warunkach,to połączenie eksploracji, nauki i kreatywności. Podobnie, sztuka prawdopodobnie pojawiła się jako przestrzeń, w której ludzie mogli rozwijać się, praktykować i wyrażać swoją kreatywność. Nawet dzisiaj, poprzez sztukę, nadal odkrywamy, uczymy się i angażujemy w nasz świat w bardzo znaczący sposób - tworząc relacje.

Stado delfinów, Teneryfa, prywatne archiwum fotograficzne autora

Sztuka i atrakcyjność.
Kreatywność jako sposób na przyciągnięcie partnerów

Atrakcyjność stała się to czymś więcej niż tylko demonstracją zdrowia i siły – pojawiły się również skłonności behawioralne związane z wrażeniami estetycznymi . Weźmy altannikowate jako przykład. Ten niepozorny ptaszek spędza godziny na zbieraniu mchu, paproci, kwiatów, muszli i kolorowego papieru, aby udekorować swoje naziemne gniazdo. Cel jest jasny - robi to, by zaimponować samicom. Potencjalne partnerki przylatują i obserwują pracę samca - i często odlatują, pozostawiając rozczarowanego samca samemu sobie. Dekoracje nie przypadły im do gustu!

Tajemnicze ozdobne kręgi o średnicy do dwóch metrów można znaleźć na dnie Oceanu Spokojnego u wybrzeży Japonii. Tworzy je niewielka ryba zwana rozdymką. Samiec tego gatunku spędza kilka godzin na żmudnym wyciskaniu kształtu swojego ciała w piaszczystym dnie morskim. Następnie ozdabia całą kompozycję drobnymi kamieniami i muszlami. Kiedy skończy, kładzie się na środku i czeka na samicę, którą przyciągnie jego wysiłek i umiejętności ...artystyczne.

Ten i inne przykłady sugerują, że cechy takie jak kreatywność mogą znacząco wpływać na atrakcyjność.

Możliwe, że wczesne formy sztuki przybrały właśnie taki kształt - zabawy i doboru partnerów. Z czasem jednak ewoluowały, rozszerzając swoje funkcje.

Sztuka jako forma ekspresji emocjonalnej.
Dlaczego sztuka pomaga w wyrażaniu i regulowaniu emocji?

Ludzka emocjonalność wyewoluowała jako ostatnia i miała wspierać nas w radzeniu sobie z wyzwaniami i korzystaniu z możliwości, jakie daje nam życie. I oczywiście, aby pomóc gatunkowi przetrwać. Przyjrzyjmy się tym dwóm podstawowym emocjom.

Tygrys szablozębny ukrywający się za krzakami stanowił bezpośrednie zagrożenie. Podobnie jak brak pożywienia lub ochrony ze strony opiekuńczej grupy. Aby zapewnić przetrwanie gatunku, ewolucja rozwinęła emocję strachu. Niestety, często jest ona wyzwalana "na wszelki wypadek". Czasami strach jest nadmierny lub zbyt intensywny - co z ewolucyjnego punktu widzenia jest bardzo logiczne.

Wyobraźmy sobie wspomnianego wcześniej tygrysa czającego się za krzakiem, podczas gdy praczłowiek zbliża się do pobliskich owoców. Nasz przodek mógł popełnić tylko dwa rodzaje błędów. Przechodząc obok krzaka, mógł się przestraszyć, że ukrywa się za nim tygrys - nawet jeśli go tam nie było - i dzięki ostrożności wzbudzonej strachem, bezpiecznie dotarłby do owoców po odejściu tygrysa lub inną drogą. Albo, bez strachu, mógłby pójść prosto do owoców - i nigdy do nich nie dotrzeć. Pierwszy rodzaj błędu spowodował jedynie niepotrzebny strach - drugi może kosztować życie. Natura, ze swoimi długoterminowymi planami, oczywiście preferowała pierwszy przypadek. Co miało ogromny wpływ na nasze życie aż do dnia dzisiejszego.

Czaszka tygrysa szablozębnego

Rozbieżność między ewolucją a współczesnym życiem

Obecnie znajdujemy się na etapie rozwoju, w którym ewolucja (emocji) stara się nadążyć za postępem i szybkim tempem życia. Nasz system emocjonalny jest wciąż nie w pełni dostosowany do dzisiejszych wyzwań. (Takie jak przytłaczająca ekspozycja na światło ekranu lub jego częste migotanie). W przypadku artystów może to objawiać się na przykład nadmiernym strachem przed publicznym prezentowaniem swojej pracy.

Z ewolucyjnego punktu widzenia emocja wstydu powstała, aby zapobiec "wyróżnianiu się" jednostki z grupy. Ponieważ grupa była niezbędna do przetrwania. Dziś ludzie nadal żyją w "grupach", ale grupa nie ma już tak krytycznego znaczenia dla przetrwania ze względu na spadek zagrożeń środowiskowych. Tygrysy już nam nie zagrażają, ale wstyd wciąż nam towarzyszy. Podobnie jak strach, nadal może być nadmierny. (Na przykład prowadząc do perfekcjonizmu lub blokując działania z powodu strachu przed oceną i krytyką).

Emocje ewoluowały aby pomagać nam stawić czoła życiowym wyzwaniom. Ale współczesny świat, wypełniony technologią i ciągłą stymulacją układu nerwowego, wyzwala emocje. Nie zawsze są one dostosowane do rzeczywistych zagrożeń. Strach i wstyd, które kiedyś pomagały naszym przodkom przetrwać, teraz mogą nas powstrzymywać w codziennym życiu. Szczególnie w kontekście kreatywności i ekspresji artystycznej.

Sztuka jako narzędzie terapeutyczne.
Uważność, neuroplastyczność mózgu i terapia sztuką

Dlaczego sztuka jest potrzebna? Ten punkt naprawdę nie wymaga wielu wyjaśnień.

Wystarczy zapytać każdego, kto tworzy. Niezależnie od tego, czy jest amatorem, czy profesjonalistą, czy dopiero zaczyna, czy żyje ze swojej sztuki, każdy potwierdzi, że sztuka pomaga wyrażać emocje. Również te, które czujemy 'na zapas". To pomaga przeprocesować je, uporządkować, uspokoić się, wyrazić,praktykować uważności, zrelaksować się,oraz ulgę. To uwrażliwia nas do piękna.

Sztuka odgrywa znaczącą rolę w rozwoju osobistym i wspiera terapie mające na celu rozwój osobisty. Może pomóc w rozwoju mózgu i jest narzędziem w terapii sztuką (arteterapii). Terapia sztuką jest stosowana w leczeniu depresji, zespołu stresu pourazowego, niepełnosprawności i innych zaburzeń psychicznych. Również wspiera neuroplastyczność mózgu. Rzeźba, malarstwo, taniec i śpiew dają nam dostęp do naszego wnętrza-naszych emocji, potrzeb i obaw.

Sztuka jest silna bodźcem sensorycznym z natury, a nawet pomaga w dostępie do części nieświadomej psychiki.

Angażowanie się w sztukę jako sposób na rozwój.
Refleksja, relaks i wpływ sztuki na koncentrację

To samo dotyczy angażowania się w sztukę jako obserwator. Poza jej niezaprzeczalnym wpływem na wystrój - jej zdolność do nadawania charakteru przestrzeni. Może służyć jako centralny element, uspokajać otoczenie, a nawet dodawać mu energii. Sztuka może również skłaniać do refleksji nad własnymi doświadczeniami i myślami. Zachęca do rozwoju osobistego i poprawia koncentrację.

Tworzenie i interakcja ze sztuką, obniża poziom kortyzolu- hormonu stresu.

Kortyzol jest naturalnym hormonem steroidowym. Nadmiar kortyzolu może prowadzić do różnych chorób, powikłań sercowo-naczyniowych, zaburzeń układu odpornościowego, depresji i chronicznego zmęczenia. Rysowanie uwalnia serotoniny i endorfin, które promują bardziej otwarty i żywy umysł. Potwierdzają to liczne badania.

Oglądanie dzieł sztuki zmniejsza stres i pozytywnie wpływa na zdrowie. Badania medyczne przeprowadzone przez naukowców z Bolonii pod kierownictwem profesora Enzo Grossi'ego. Badanie przeprowadzone wśród osób w wieku od 19 do 81 lat, opublikowane w La Repubblica w 2016 roku odbył się w majestatycznym XVI-wiecznym sanktuarium w Vicoforte, niedaleko Cuneo. Sanktuarium to słynie z pokrytej freskami kopuły, największej eliptycznej kopuły na świecie. Po spokojnym spacerze w sanktuarium uczestnicy wykazali spadek poziomu kortyzolu średnio o 60%. Czterdzieści procent z nich zgłosiło lepsze samopoczucie po tym "badaniu".
- Źródło:
  - PubMed
  - Design Health Academy

^{Badania medyczne prowadzone przez naukowców z Bolonii pod kierownictwem profesora Enzo Grossi'ego. (źródło: https://designhealth.academy/onewebmedia/SES7_KEYNOTE_GROSSI.pdf)}

Badanie przeprowadzone w 2016 roku przez Girija Kaimal'ę i jej zespół wykazało, że uczestnictwo w jakiejkolwiek formie sztuki (rysowanie, malowanie, rzeźbienie) przez 45 minut dziennie obniżyło poziom kortyzolu u 75% uczestników. Niezależnie od ich umiejętności artystycznych lub doświadczenia. Zwiększyło to również ich pewność siebie!
- Źródło:
  - Blog informacyjny Drexel

Wizyty w muzeach lub galeriach sztuki również mają pozytywny wpływ na poziom stresu. Badania przeprowadzone na University College London wykazały, że nawet 35 minut spędzonych na oglądaniu sztuki może znacząco obniżyć poziom kortyzolu.
- Źródło:
  - Westminster Research

Sztuka jako źródło wiedzy

Zwierzęta i ludzie są instynktownie ciekawi. Zwierzęta badają swoje otoczenie, podczas gdy ludzka ciekawość napędza nas do rozwoju. My poszerzamy naszą wiedzęoraz coraz lepiej rozumiemy świat, co pomaga nam dostosowywać się do zmian. Nauka jest bez wątpienia najważniejszym źródłem wiedzy,ale nie jedynym. Sztuka poszerza nasze rozumienie świata, opisywanie, przedstawianie i rozwijanie znaczeń, jednocześnie je dokumentując. W dzisiejszych galeriach i wystawach znajdujemy wiedzę na temat zarówno o przeszłości, jak i obecnych czasach. Zwyczaje naszych przodków i ich sposób życia - aspekty, do których czasami trudno uzyskać dostęp za pośrednictwem dokumentów pisanych. To bezcenne dziedzictwo pozostawione nam przez naszych przodków.

Sztuka służy również jako narzędzie komunikacji przekraczając bariery językowe. Na przykład plakaty polityczne były - i nadal są - potężnymi mediami propagandowymi. W erze cyfrowej sztuka przekształciła się w język uniwersalny, który łączy ludzi z różnych kultur i regionów. Każdy religia zawsze miała - i prawdopodobnie nadal będzie mieć - wyraz w sztuce, odzwierciedlając wierzenia, rytuały i historię. Wpływ sztuki wykracza poza galerie, dotykając każdego aspektu życia: od reklamy po ruchy społeczne, od edukacji po terapię. Przykłady są niezliczone.

Neurobiologia i sztuka: Jak sztuka wpływa na nasz mózg?

Wspomniana na początku poprzedniej części ciekawość i dążenie do wiedzy mają swój odpowiednik w stymulowaniu układu nagrody. I tu właśnie dochodzimy do części związanej neurobiologią. Naukowcy badający te połączenia stworzyli nową dziedzinę poznawczą: neuroestetykę. Dziedzina ta analizuje wpływ sztuki i estetyki na ludzi. Jej badania koncentrują się na szerokim związku między doświadczeniem estetycznym, a towarzyszącymi mu stanami mózgu. Zagłębimy się w ten temat w następnej części bloga.

Zaproś sztukę do swojego życia. Odkryj uzdrawiającą moc sztuki

Pamiętaj, że nie musisz odwiedzać jaskiń, galerii sztuki ani wyciągać sztalugi, aby połączyć się ze sztuką (przynajmniej nie codziennie 🙂 ). Możesz zaprosić sztukę - i jej korzystny wpływ na układ nerwowy - do swojego domu lub biura, a nawet na korytarze, spa lub recepcji. Odkryj, które z moich uspokajających fotografii artystycznych przynoszą Ci spokój i pozytywną energię, tworząc harmonijną atmosferę. A jednocześnie doświadcz twórczego mistrzostwa Matki Natury, którą obserwuję i wsłuchuję się w nią zapisując jej opowieść światłem.

Jeśli zastanawiasz się, które dzieła sztuki najbardziej do Ciebie przemówią, zapoznaj się z moją ofertą i odwiedź moje kolekcje Zobaczysz, która fotografia pasuje do twojej duszy, niezależnie od tego, czy przyciąga Cię sztuka krajobrazu lub intymne szczegóły fotografii abstrakcyjnej makro. A może szukasz czegoś, co doda Twojemu wnętrzu charakteru? współczesny lub kobiece wnętrze - możesz znaleźć inspirację w moich pracach.

Sztuka wspierająca spokój umysłu i duszy

Poświęć chwilę na odkrywanie i pozwól, aby te dzieła poprowadziły Cię w kierunku głębszego połączenia z Twoją przestrzenią i samym sobą.

Znajdź swoją inspirację

The post Why Do We Create Art? Art, Evolution, and Emotions in Human Life appeared first on musialjanicka.art.

Ekspresja emocjonalna w sztuce Archives - musialjanicka.art